Jeśli chcesz otrzymywać informacje o tym, co nowego dzieje się na Pradze - zapisz się!

Wykorzystywanie seksualne

Definicja

Wykorzystywanie seksualne to angażowanie dziecka przez osobę dojrzałą seksualnie w jakąkolwiek aktywność, która ma doprowadzić do seksualnego zaspokojenia osoby dorosłej. Często wykorzystanie seksualne dokonywane jest przy pomocy uwodzenia, straszenia lub szantażowania dziecka. Sprawcy nie zawsze używają siły (wg Glaser i Frost).


Kategorie wykorzystywania seksualnego

Wyróżnia się dwie kategorie wykorzystywania seksualnego:


-zachowania z kontaktem fizycznym: penetracja, lub próba odbycia stosunku pochwowego, oralnego, analnego, dotykanie intymnych części ciała dziecka, całowanie o charakterze seksualnym oraz dotykanie przez dziecko intymnych części ciała partnera


-zachowania bez kontaktu fizycznego: ekshibicjonizm, voyeuryzm (podglądanie, doprowadzenie do eksponowania genitaliów przez dziecko) prezentowanie dziecku i włączanie je w produkcję materiałów pornograficznych, składanie dziecku propozycji o charakterze seksualnym, werbalne molestowanie (np. lubieżne komentarze na temat ciała dziecka) (Finkelhor, 1994).

Objawy wykorzystywania seksualnego

Wykorzystywanie seksualne jest formą krzywdzenia, którą najtrudniej zdiagnozować, ponieważ nie istnieje żaden charakterystyczny "syndrom dziecka wykorzystanego". Objawy stwierdzane u dzieci i nastolatków - ofiar wykorzystywania seksualnego często mają charakter ogólny i nie różnią się od objawów innych traumatycznych przeżyć.

Na to, że dziecko było ofiarą nadużycia seksualnego mogą wskazywać:

-objawy somatyczne: podrażnienia, zasinienia naskórka i bóle w okolicach ud, genitaliów, brzucha, skaleczenia tych miejsc, infekcje dróg moczowo - płciowych, urazy zewnętrznych narządów płciowych, urazy odbytu, krwawienie narządów rodnych, ból przy oddawaniu moczu i kału, ciąża, choroby weneryczne, wirus HIV

-objawy psychologiczne i dotyczące zachowania dziecka: nadmierna erotyzacja dziecka, nieadekwatny do wieku poziom wiedzy o zachowaniach seksualnych, zachowania uwodzące, erotyczne rysunki i zabawy, agresja seksualna wobec rówieśników, język dziecka przesycony słownictwem dotyczącym sfery seksualnej, obniżony nastrój, lęk, niepokój, nieufność wobec dorosłych, nagłe zmiany nastroju (wrogość, agresja, nadmierna uległość, emocjonalne „zamrożenie uczuć") poczucie winy, wstydu, niska samoocena, myśli samobójcze, samookaleczenia, koszmary, lęki nocne, nadpobudliwość psychoruchowa, zaburzenia łaknienia (anoreksja, bulimia), trudności w koncentracji uwagi, moczenie nocne, dolegliwości psychosomatyczne, ucieczki w alkohol, narkotyki, prostytucję, problemy szkolne, złe relacje z rówieśnikami, ucieczki z domu, wagary.

Sprawcy

Sprawcami większości nadużyć seksualnych (75 - 80% ogółu) to ludzie znani dziecku: członkowie rodziny, sąsiedzi, przyjaciele domu, nauczyciele i znajomi. Tylko 1/3 przypadków wiąże się z dewiacją seksualną. Stereotypem jest przekonanie, że nadużyć seksualnych wobec dzieci dokonują osoby zaburzone psychicznie. Sprawcami są tzw. normalni ludzie; osoby, których nigdy nie posądzonoby o zaburzenia seksualne lub psychiczne (Lew-Starowicz, 1992).

Istnieją dwa typy seksualnego wykorzystywania dzieci:
-typ intrafamiliarny, gdzie sprawcą jest osoba z rodziny dziecka
Dane statystyczne mówią, że sprawcami przemocy seksualnej wobec dzieci najczęściej są:
- ojczym lub partner matki dziecka;
- ojciec dziecka
- przyrodni brat
- starszy brat
- dalszy krewny w wieku adolescencyjnym
- dalszy dorosły krewny

- matka

-typ ekstrafamiliarny, gdzie sprawca jest osoba nie spokrewnioną z dzieckiem

Ekstrafamiliarne molestowanie inicjowane jest przez osobę dorosłą, bardzo często zaprzyjaźnioną z domem, które dziecko zna, darzy sympatią i zaufaniem. Może to być np. przyjaciel rodziny, sąsiad, korepetytor, trener. Rzadziej takie przestępstwa są popełniane przez osoby zupełnie nieznane ofierze.

Istniej także podział sprawców wykorzystujących seksualnie dzieci ze względu na preferencje seksualne:
-sprawcy preferencyjni to osoby o zaburzonych skłonnościach seksualnych, dla których dziecko jest preferowanym obiektem seksualnym. Tę kategorię sprawców określamy terminem "pedofile",
-sprawcy regresywni traktują dzieci jak zastępczych partnerów seksualnych i ich zachowania nie są motywowane preferencjami seksualnymi.


Sprawcy często działają bez użycia przemocy, poświęcając dziecku, uwagę, czas i zainteresowanie. Czasem dzieci nie maja świadomości, że są obiektami nadużycia seksualnego. Sprawcy nakłaniają dzieci do posiadania „wspólnej tajemnicy", zastraszają je konsekwencjami ujawnienia np., że mama się rozchoruje, tata pójdzie do więzienia. Sprawiają, że to dziecko czuje się winne zaistniałej sytuacji.

Etapy działania sprawców przemocy:
1.Faza: uwodzenie. Poprzez dostępność, nakłanianie, wspólne zabawy, nagrody, czy przemoc dochodzi do uwiedzenia dziecka.
2.Faza: interakcji seksualnej. Dochodzi do flirtu, oglądania ciał, masturbowania, pieszczot, penetracji.
3.Faza: utrzymywania tajemnicy. Sprawca nie chce przerwać tego procederu z powodu korzyści i przyjemność, zabrania także dziecku mówić o tym komukolwiek. Zdarza się, że ofiara także odczuwa przyjemność, gdyż obdarzana jest ciepłem, miłością, dostaje nagrody, jest zauważana, więc jest lojalna wobec sprawcy. W tej sytuacji dziecko czuje się odpowiedzialne za sprawcę, ma poczucie winy i wstydu.


Badania zjawiska wykorzystywania seksualnego w Polsce
Oszacowanie skali problemu wykorzystywania seksualnego w dzieciństwie nie jest proste. Trudności wynikają z braku lub niedoskonałości danych, na podstawie których szacuje się rozmiary zjawiska oraz drażliwości problemu. Ta forma krzywdzenia jest trudna do diagnozy ze względu na to, że dzieci często ukrywają fakt, że zostały skrzywdzone. Nawet w sytuacjach diagnozy medycznej, potwierdzającej wykorzystanie, zdarza się, iż dzieci zaprzeczają ewidentnym faktom. Poza tym wyjątkowa drażliwość problemu oraz brak wiedzy na temat tego zjawiska sprawiają, że tylko bezsporne i drastyczne jego formy zostają ujawnione. Badania prowadzone w Stanach Zjednoczonych, gdzie bariery ujawniania problemu są znacznie słabsze, pokazały, iż przez dzieci-ofiary wyjawionych zostaje tylko 2% przypadków kazirodztwa i 6% przypadków przemocy seksualnej ze strony osób spoza rodziny. Różnice wskazań zależne od doboru respondentów, techniki gromadzenia informacji i treści zadawanych pytań. Skala i obraz zjawiska uzyskany w badaniach próby dzieci różni się od tego, jaki wyłania się z deklaracji dorosłych respondentów w badaniach reprezentatywnych.

Zakres problemu wykorzystywania seksualnego dzieci jest znacznie większy niż wskazują rejestry policyjne i nieujawniona liczba przypadków wykorzystywania seksualnego dzieci jest wyjątkowo wysoka.
Oszacowanie skali doświadczeń związanych z krzywdzeniem w dzieciństwie, w tym z wykorzystywaniem seksualnym, stało się przedmiotem zainteresowania dwóch programów badawczych realizowanych w Polsce przez Fundację Dzieci Niczyje.
W pierwszym, uczestnikami badań były 12-latki z terenu Warszawy, Głogowa oraz Zawiercia. Diagnozowano dwie formy wykorzystywania - namawianie dziecka przez osobę dorosłą do oglądania pornograficznych filmów bądź zdjęć oraz kontakty fizyczne o charakterze seksualnym z osobą dorosłą. Wyniki pokazały, iż blisko 4% dzieci z Warszawy, 5,5% z Głogowa i 9% z Zawiercia co najmniej raz miało kontakty seksualne (dotykanie intymnych części ciała) z osobą dorosłą. 8,4% dzieci z Warszawy, 19% z Głogowa i 25% z Zawiercia było namawianych przez dorosłego do oglądania pism lub filmów pornograficznych.

Obraz zjawiska uzyskany w badaniach próby dzieci różni się od tego, jaki wyłania się z deklaracji dorosłych respondentów w badaniach reprezentatywnych. Zostały one przeprowadzone w roku 2001 przez G. Fluderską i M. Sajkowską w ramach programu Fundacji Dzieci Niczyje. Badania zrealizował OBOP na 1058-osobowej próbie dorosłych Polaków. Przyjęto następujące założenia:
1. Określenie górnej granicy wiekowej dzieci doświadczających wykorzystywania seksualnego na 15 lat;
2. Diagnozowanie jedynie tych doświadczeń seksualnych dzieci, których sprawcami były osoby dorosłe;
3. Wybór pięciu zachowań dorosłych określanych jako wykorzystywanie seksualne dzieci. Dwa z nich: namawianie dziecka do oglądania pornografii i obnażanie się przy dziecku w celach erotycznych, to zachowania, których celem jest osiągnięcie satysfakcji seksualnej przez osobę dorosłą, nie zawierające jednak elementów bezpośredniego kontaktu o takim charakterze. Zachowania seksualne, które cechuje kontakt fizyczny, to: dotykanie w celach erotycznych i stosunek seksualny. Inną wybraną przez nas sytuacją było bycie przez dziecko, wbrew jego woli, świadkiem stosunku seksualnego osób dorosłych.

Retrospektywne relacje osób dorosłych, wskazują, iż doświadczenia wykorzystywania seksualnego w dzieciństwie były udziałem blisko 40% kobiet i 29% mężczyzn. W przypadku 10,5% kobiet i 3% mężczyzn doświadczeniem tym był gwałt lub usiłowanie gwałtu.
Jak widać pytając dzieci uzyskano znacznie niższe wskazania.
Wyniki innych badań wykonanych przez członków Koła Naukowego Studentów UJ i zaprezentowanych w maju 2008 r. podczas krakowskiej konferencji o przemocy seksualnej wobec dzieci i młodzieży w Krakowie, wśród grupy 784 gimnazjalistów, pokazują, że co 7 badany krakowski gimnazjalista doświadczył przemocy seksualnej. Najczęstszą forma wykorzystywania seksualnego jest molestowanie słowne. Pośród ofiar przemocy różnego typu dominują dziewczęta. 7% badanych gimnazjalistów zawarło w Internecie znajomości w wyniku których próbowano wykorzystać ich do celów seksualnych.

Bibliografia:
Sajkowska M.; Dzieci wykorzystywane seksualnie - polskie badania; Niebieska Linia, nr 3 / 2002
M., Siemaszko J., Dziecko jako ofiara krzywdzenia. Raport z badań, FDN. Warszwa 1999; Dziecko jako ofiara krzywdzenia. Raport z badań. Stowarzyszenia "Szansa", Głogów 2001; Dzieciństwo bez przemocy. Kampania przeciwko krzywdzeniu i zaniedbywaniu dzieci, Zawiercie 2002.
Dzieci jako ofiary krzywdzenia. Raport z badań, Fundacja Dzieci Niczyje, Warszawa 1998.

 

 
Praski Klub Profesjonalistów Pomagających Dzieciom

Zapraszamy profesjonalistów pomagających dzieciom i ich rodzinom do Praskiego Klubu Profesjonalistów Pomagających Dzieciom. Oferujemy ciekawe spotkania edukacyjne, superwizje, wymianę doświadczeń

więcej
Polecane strony: