Jeśli chcesz otrzymywać informacje o tym, co nowego dzieje się na Pradze - zapisz się!

Przemoc emocjonalna

Definicja
Krzywdzenie emocjonalne to rozmyślne, nie zawierające aktów przemocy fizycznej zachowania dorosłych wobec dzieci, powodujące znaczące obniżenie możliwości prawidłowego rozwoju, w tym zaburzenia osobowości, niskie poczucie własnej wartości, stany nerwicowe i lękowe.
Na definicję krzywdzenia emocjonalnego (za Glaser, 1993) składa się kilka istotnych elementów, tworzących kryteria krzywdzenia. Istotą tego zjawiska jest szczególny charakter trwałego związku miedzy dzieckiem a rodzicem (opiekunem). Można określić faktyczną lub potencjalną szkodliwość tego kontaktu, zaś sama forma krzywdzenia emocjonalnego wynikać może z podejmowania określonych działań lub zaniechania innych (np. nieprzytulanie dziecka, brak wsparcia). Ważnym elementem tej formy krzywdzenia jest również niekonieczny kontakt fizyczny ofiary ze sprawcą.

Kategorie krzywdzenia emocjonalnego
Na podstawie definicji Glaser wyróżniono 5 kategorii opisujących zjawisko emocjonalnego krzywdzenia. Należą do nich:
1. Brak reakcji emocjonalnych w stosunku do dziecka - niewrażliwość rodziców na potrzeby dziecka, zaabsorbowanie własnymi sprawami (praca, poczucie krzywdy, własne potrzeby)
2. Przypisywanie dziecku negatywnych ocen - wrogość, oczernianie i odrzucanie dziecka, które uważa się za zasługujące na złe traktowanie
3. Niekonsekwentne i niewłaściwe dla rozwoju dziecka interakcje. Częściej wynikają one z bezmyślności i niewiedzy opiekunów niż celowego zachowania, mimo to krzywdzą dziecko. Objawia się to: stawianiem dziecku wymagań przekraczających jego możliwości na danym etapie rozwoju, nadmierną opiekuńczością powodującą brak samodzielności, ograniczaniem  procesów poznawania i uczenia się, narażaniem dziecka na zawstydzające lub traumatyczne wydarzenia i interakcje.
4. Nieuznawanie lub lekceważenie indywidualnych potrzeb dziecka oraz jego odrębności. Przejawia się to wykorzystywaniem dziecka do zaspakajania własnych ambicji.
5. Uniemożliwianie społecznej adaptacji, polegającej na popieraniu postaw antyspołecznych, nakłanianiu dziecka do czynów przestępczych, zaniedbywaniu psychicznym (brak odpowiedniej stymulacji rozwojowej dziecku).

Inną klasyfikację proponuje Amerykańskie Stowarzyszenie Profesjonalistów Przeciwdziałających Krzywdzeniu Dzieci (American Professional Socjety on the Abuse of Children-APSAC) przedstawiając 6 form psychicznego krzywdzenia. Są to:
1. odtrącanie zarówno werbalne jak i niewerbalne,
2. zastraszanie poprzez grożenie dziecku,
3. zachęcanie dziecka do nieodpowiednich zachowań poprzez przekupstwo czy też wyzyskiwanie,
4. brak reakcji emocjonalnych w kontakcie z dzieckiem (nieokazywanie uczuć),
5. izolacja,
6. zaniedbywanie rozwoju umysłowego dziecka również unikanie opieki medycznej.

Objawy krzywdzenia emocjonalnego
Dziecko zmieniając się w osobę dorosłą, przechodząc poszczególne fazy i zmiany rozwojowe wymaga ciągłego wsparcia i odpowiedniego prowadzenia przez swojego opiekuna.
Skutki krzywdzenia emocjonalnego obejmują wiele obszarów, zaś konsekwencje ujawniają się i towarzyszą osobie również w dorosłym życiu. Dzieląc je na kilka najistotniejszych obszarów wyróżnić można:

1) Zmiany w zachowaniu ujawniające się w buncie, działaniach antyspołecznych, nadużywaniem substancji odurzających, otyłości, myślach i próbach samobójczych, objawach psychosomatycznych (moczenie, bóle brzucha, trudności ze snem).
2) Trudności w budowaniu relacji społecznych przejawiające się głównie stylem unikowym (brak relacji zależności) lub natrętnym (skrajna potrzeba bliskości), tendencją do wchodzenia w związki podobne schematem do relacji z opiekunem, izolacja społeczna szczególnie u kobiet prowadząca nawet do bezdomności.
3) Przekonania i postawy koncentrują się głównie na postrzeganiu świata jako wrogiego i zagrażającego, charakterystyczne jest również niskie poczucie własnej sprawczości oraz permanentny pesymizm i poczucie słabego stanu zdrowia.
4) Konsekwencje emocjonalne wyrażają się często poprzez depresję czy też zespół stresu pourazowego.

W 49% przepadków u dzieci krzywdzonych psychicznie uaktywniają się działania antyspołeczne oraz bunt i chęć zwrócenia na siebie uwagi. W 47% towarzyszą temu również słabe wyniki w nauce i skłonność do wagarowania. W 63 % dzieci te mają niską samoocenę, zaś w codziennym funkcjonowaniu towarzyszy im silny stres i strach.

Sprawcy
Sprawcami krzywdzenia emocjonalnego są najczęściej rodzice lub opiekunowie dzieci. Sama przemoc emocjonalna, trudna do udowodnienia, jest jednak nie mniej niszcząca dla dziecka niż przemoc fizyczna.

Rodzice często nie mają świadomości krzywdy, jaką wyrządzają dzieciom wymagając bezwzględnego posłuszeństwa, które jednocześnie nadużywa ich pozycję. Wielokrotnie, dopiero po wielu latach okazuje się, że trudności emocjonalne, poznawcze czy behawioralne dziecka w dorosłym życiu, są wynikiem braku świadomości stosowanej przemocy emocjonalnej.

Genezę tego zjawiska upatruje się w nurcie „czarnej pedagogiki" (Miller 1999), gdzie głównym przesłaniem było wychowanie prawego i cnotliwego człowieka poprzez bezwzględne podporządkowanie się woli rodzica. Pojawiały się wówczas takie założenia, jak miłość rodząca się z poczucia obowiązku czy też posłuszeństwo, które wzmacnia charakter. W rzeczywistości niepokój i strach dziecka przed rodzicem prowadzi do trwałych i smutnych konsekwencji.

Często tez podłożem działań krzywdzenia emocjonalnego jest wytworzenie za wszelką cenę systemu zależności i kontroli w stosunku do dziecka poprzez takie narzędzia jak: szantaż emocjonalny czy tez finansowy, negowanie osiągnięć dziecka, manipulowanie relacji z innymi.

Szantaż emocjonalny obejmuje 4 rodzaje wymuszania określonych zachowań na dziecku. „Prokurator", to brutalny i zdecydowany sposób egzekwowania swoich potrzeb w stosunku do dziecka. „Biczownik" koncentruje się na empatii ofiary, sugerując, że to od zachowania dziecka zależy jego los. Kolejny typ, „cierpiętnik" polega na przejęciu roli osoby ubezwłasnowolnionej, wymagającej troski, opieki i ciągłego zainteresowania ze strony dziecka. Jednocześnie żadna z prób pomocy nie jest skuteczna, co powoduje wyrzuty sprawcy. Inną formę szantażu przyjmuje osoba „kusiciela" oferując niemożliwą najczęściej do zdobycia nagrodę w postaci uczuć czy pomocy w zamian za podporządkowanie.
Sprawcy wykorzystują często również inne osoby do wzmocnienia swojej skuteczności i uwiarygodnienia swoich intencji. Negatywne porównania, stosowane nagminnie, również stanowią narzędzie emocjonalnego krzywdzenia.

Niebezpieczeństwem w rozwoju dziecka staje się także realizowanie własnych, niespełnionych ambicji rodzica w osobie dziecka czy też postrzeganie dziecka jako rywala.
Wielokrotnie zdarza się tak, że rodzice krzywdzący psychicznie, nie mają świadomości konsekwencji, na jakie narażają swoje dziecko w dorosłym życiu.

 
„Chronimy Dzieci” pilotażowy program profilaktyki przemocy wobec dzieci

Fundacja Dzieci Niczyje i Urząd Dzielnicy Warszawa Praga Południe zaprasza żłobki, przedszkola, szkoły podstawowe oraz gimnazja z terenu Pragi Południe do udziału w programie „Chronimy Dzieci". Ideą programu jest przyznawanie certyfikatu „Chronimy dzieci" placówkom, w których potwierdzony został wysoki poziom standardów ochrony dzieci oraz wysoka jakość programów ochrony dzieci przez krzywdzeniem.

więcej
Polecane strony: